Chòm sao Bạch Dương

01/08/2018 | Mai Đức Thạch | 1674 xem

Bạch Dương là một chòm sao nằm ở bắc thiên cầu. Nó có tên theo tiếng Latinh có nghĩa là “con cừu” và được ký hiệu là ♈ và nó đại diện cho chiếc sừng của con cừu. Chòm sao này thường liên tưởng đến con cừu vàng trong thần thoại Hy Lạp. Nó là một trong những chòm sao hoàng đại, nằm trong danh sách các chòm sao của nhà thiên văn học Hy Lạp Ptolemy vào thế kỷ II.

Chòm sao Bạch Dương

Vị trí của chòm sao Bạch Dương trên bầu trời

Chòm sao Bạch Dương là chòm sao có kích thước lớn thứ 39 trên bầu trời, chiếm diện tích 441 độ vuông. Nó nằm ở góc phần tư thứ nhất của Bắc thiên cầu và có thể quan sát được trên các vĩ độ từ 90o đến -60o. Những chòm sao lân cận của nó là: Kình Ngư, Anh Tiên, Song Ngư, Kim Ngưu và Tam Giác.

Chòm sao Bạch Dương có 5 ngôi sao hành tinh được biết đến và không có đối tượng Messier nào. Ngôi sao sáng nhất của chòm sao là Hamal (Alpha Bạch Dương). Có một số trận mưa sao băng liên quan đến chòm sao May Bạch Dương, Atumn Bạch Dương, Delta Bạch Dương, Epsilon Bạch Dương, Daytime Bạch Dương và Bạch Dương-Tam Giác.

Chòm sao này thuộc về gia đình các chòm sao hoàng đạo.

Nguồn gốc tên gọi của chòm sao Bạch Dương

Tại Babylon xác định Bạch Dương là người làm đất, nằm trên đường hoàng đạo. Tên của chòm sao được thay đổi thành Con Cừu, nhưng người Babylon thay đổi nó không được lâu. Trong thế kỷ VII trước công nguyên, người Babylon xem xét nó trên đường hoàng đạo với Alpha Bạch Dương là điểm rất gần điểm xuân phân. Sau đó, chòm sao này có chứa điểm xuân phân, nơi mà xích đạo trời chuyển từ bắc đến nam. Do tác động của tiến động, điểm xuân phân không còn nằm trong chòm sao Bạch Dương nữa, mà ở chòm sao Song Ngư. Trong năm 130 trước công nguyên, nó được định vị ở phía Nam của Gamma Bạch Dương, và được coi là điểm xuất phát của đường hoàng đạo.

Trong thần thoại Hy Lạp, chòm sao Bạch Dương được liên hệ với con cừu vàng đã cứu Phrixus và đưa ông ta tới Colchis, nơi ông ta hiến con cừu này cho các vị thần. Da của con cừu, được ông ta đặt trong đền thờ, là bộ long cừu vàng, mà sau đó được xuất hiện trong câu chuyện của Jason và Argonauts.

Phrixus là con trai của vua Boeotian. Ông ta có một chị gái sinh đối, Helle. Là con của của một mẹ ghẻ, Ino, người rất căm thù ông và muốn giết họ. Bà đã lên kế hoạch để dành những vùng đất  khi nạn đói do nạn lúa mì mất mùa. Khi vua muốn nghe theo lời tiên tri của Oracle tại Delphi, Ino đã hối lộ ông nói vua phải hy sinh đứa con trai nếu không muốn người dân bị chết đói.

Khi Phrixus và Helle sắp chết, có một con cừu vàng đến giải thoát cho họ. Con cừu đã gửi họ đến người mẹ thực sự của họ, nàng tiên mây Nephele. Nó đã đưa hai đứa trẻ theo hướng đông tới Cochis. Chỉ có Phrixus sống sót trong chuyến hành trình, Helle đã rời khỏi con cừu và chết đuối tại Dardanelles. Eo biển này sau đó được đổi tên thành Hellespont, hoặc biển Helle để tưởng niệm đến cô.

Phrixus được chào đón bởi vua Aeetes của Colchis, ông đã giới thiêu con cừu vàng, và anh được trao ngôi vua khi kết hôn với con gái của ông Chalciope.

Một số ngôi sao nổi bật của chòm sao Bạch Dương

Alpha Bạch Dương (Hamal): là ngôi sao sáng nhất của chòm sao và là ngôi sao sáng thứ 48 trên bầu trời đêm. Nó là một ngôi sao kiểu K màu cam khổng lồ có khối lượng gấp 2 lần Mặt Trời, với độ sáng biểu kiến thay đổi từ 1,98 đến 2,04. Ngôi sao này ở khoảng cách 66 năm anh sáng. Từ thời kỳ 2000 đến 100 trước công nguyên, Hamal được xác định là vị trí của điểm xuân phân, điểm bắt đầu của mùa xuân. Bản chất cái tên Hamal của nó bắt nguồn từ tiếng Ả Rập có nghĩa là “trái tim của con cừu”.

Beta Bạch Dương (Sheratan): là một ngôi sao trắng dãy chính và là một ngôi sao quang phổ nhị phân, ở khoảng cách 59,6 năm ánh sáng. Bạn đồng hành của nó là ngôi sao lớp G. Ngôi sao này có độ sáng trực quan 2,64. Tên của ngôi sao bắt nguồn từ tiếng Ả Rập có nghĩa là “Hai dấu hiệu” tham chiếu đến điểm xuân phân cùng với Gamma bạch Dương.

Gamma Bạch Dương (Mesarthim): là một hệ thống sao ba. Nguồn gốc tên gọi Mesarthim có nghĩa là mất. Ngôi sao này cũng từng được tham chiếu và Vị trí đầu tiên của chòm sao Bạch Dương bởi vì nó là ngôi sao gần nhất tới điểm xuân phân. Ngôi sao này là một hệ thống nhị phân gồm 2 ngôi sao trắng kiểu A dãy chính với độ sáng biểu kiến 4,75 và 4,83, ly giác 7,7 giây cung, và một ngôi sao thứ ba có độ sáng 9,6 lớp K ly giác 221 giây cung. Hệ thống sao này ở khoảng cách khoảng 160 năm ánh sáng.

Dela Bạch Dương (Botein): là ngôi sao cam khổng lồ kiểu K cách Trái Đất khoảng 168 năm ánh sáng. Nó có độ sáng biểu kiến 4,35 và đường kính gấp 13 lần Mặt Trời. Cái tên của ngôi sao bắt nguồn từ tiếng Ả Rập có nghĩa là “căng phồng”.

41 Bạch Dương (Bharani): là một ngôi sao tượng đài trong chiêm tinh Hindu thuộc lớn B8Vn cách 160 năm ánh sáng. Nó có độ sáng biểu kiến 3,61.

Epsilon Bạch Dương là một ngôi sao nhị phân, có khoảng cách khoảng 293 năm ánh sáng. Nó bao gồm 2 ngôi sao trắng kiểu A dãy chính lùn ly giác 1,5 giây cung và có độ sáng biểu kiến 5,2 và 5,5. Độ sáng tổng hợp của hai ngôi sao này là 4,63.

Những đối tượng sâu thẳm trên bầu trời

NGC 772 (Arp 78): là một thiên hà xoắn ốc. Nó cách Trái Đất khoảng 130 năm ánh sáng và có độ sáng biểu kiến 11,3. Nó nằm ở phía Nam của Beta Bạch Dương. Hai lỗ đen được khám phá trong thiên hà này SN 2003 hl và SN 2993 iq. NGC 772 có một thiên hà vệ tinh NGC 770 là một thiên hà elip có độ sáng biểu kiến 14,2.

NGC 1156: là một thiên hà lùn bất thường với độ sáng biểu kiến 12,3. Nó có lớp như kiểu thiên hà bất thường Magellanic.  Lõi của thiên hà này lớn hơn thiên hà trung bình và có lõi cháy bên trong, nó được cho là kết quả của một va chạm với một thiên hà khác. Nó nằm ở phía Tây Bắc của Delta Bạch Dương.

NGC 972: là một thiên hà xoắn ốc ở phía Bắc của chòm sao Bạch Dương. Nó có độ sáng biểu kiến 12,1.

NGC 697: là một thiên hà xoắn ốc nằm phía Tây Bắc của Beta Bạch Dương. Nó có độ sáng 12,7.